Lichter leven is niet ver weg. Het is hier. Nu.
Verlichting klinkt vaak als iets groots. Iets voor later. Iets voor anderen. Voor die ene yogi op de berg, de monnik in stilte of de spirituele leraar met een serene blik en een eindeloos innerlijk kompas.
Maar wat als verlichting veel dichterbij is dan we denken? Wat als het niets te maken heeft met afzondering, maar juist alles met aanwezigheid?
Niet als een eindbestemming die je na voldoende meditatie-uren bereikt, maar als een andere manier van kijken naar het leven dat er al is.
Voor de verlichting veegde hij de vloer…
Er bestaat een bekende zenuitspraak die ongeveer hierop neerkomt: vóór de verlichting doe je het gewone werk. Ná de verlichting doe je nog steeds het gewone werk.
De vloer moet nog steeds geveegd worden. De was moet gedaan. De boodschappen moeten gehaald. Je wordt nog steeds wakker op maandagochtend en iemand laat nog steeds een koffiekopje staan op precies de plek waar jij je aan ergert.
Misschien zit juist daar iets wezenlijks in.
De buitenwereld hoeft niet eerst volledig te veranderen voordat jij anders aanwezig kunt zijn.
Een kwestie van aanwezig zijn
Verlichting voor alledag zit misschien in het moment waarop je iemand aankijkt en werkelijk ziet wat er leeft. In het volgen van je adem in plaats van automatisch achter iedere gedachte aan te gaan. In even stil worden voordat je antwoord geeft. In een kop thee zetten en daadwerkelijk merken dat je thee zet. In het toestaan van onrust zonder onmiddellijk te besluiten dat die onrust weg moet.
Het zijn geen spectaculaire gebeurtenissen. Niemand reikt je er een diploma voor uit. Maar juist in zulke momenten ontstaat iets wat gemakkelijk verloren gaat wanneer we voortdurend onderweg zijn naar het volgende.
Aanwezigheid.
Spiritualiteit hoeft niet ergens anders plaats te vinden
Spiritualiteit wordt soms verpakt alsof er altijd een bijzondere ervaring nodig is. Een retraite. Een doorbraak. Een transformatie. Een hogere frequentie. Een volgende versie van jezelf.
Daar kun je zo druk mee worden dat zelfs spiritualiteit weer een project wordt waarin je ergens moet komen waar je nu blijkbaar nog niet bent. Dat is een vreemde paradox.
Want wat als het juist gaat over vollediger aanwezig zijn waar je al bent?
Midden in je werk. Tijdens een wandeling. Wanneer je de was ophangt. In een gesprek. In stilte. In twijfel. In een dag waarop je je helemaal niet bijzonder verlicht voelt.
Niemand kan verlichting aan je verkopen
Dat betekent ook dat enige nuchterheid op zijn plaats is wanneer iemand belooft dat je na één retraite, methode of traject ‘verlicht’ zult zijn. Innerlijke ontwikkeling laat zich niet gemakkelijk in een verkooppakket stoppen.
Sommige inzichten kunnen plotseling ontstaan. Andere dingen hebben jaren nodig. Oude patronen kunnen zich opnieuw laten zien nadat je dacht dat je ze allang voorbij was.
Dat maakt je niet minder ontwikkeld. Het maakt je mens.
Een goede leraar, coach, therapeut of begeleider kan iets zichtbaar maken, vragen stellen of een omgeving creëren waarin jij iets kunt onderzoeken. Maar niemand kan jouw innerlijke ontwikkeling voor je uitvoeren. En niemand kan garanderen wanneer jij een spirituele doorbraak krijgt.
Bewuster leven, stap voor stap
Bewuster leven betekent niet dat je altijd alles goed doet. Het betekent dat je erbij probeert te zijn.
Dat je soms merkt dat je automatisch reageert. Dat je jezelf halverwege een oud patroon terugvindt. Dat je merkt dat je helemaal niet luisterde. Dat je een oordeel al klaar had voordat iemand uitgesproken was. En dat je vervolgens opnieuw kunt kijken. Niet morgen. Nu.
Dat kleine terugkeren is misschien veel interessanter dan het idee dat je ooit een staat bereikt waarin je nergens meer last van hebt.
Verlicht leven is geen perfect pad, maar een levend pad.
Verlichting hoeft je niet uit de wereld te halen
Er bestaat ook een beeld van spiritualiteit waarin het aardse leven vooral iets is wat overstegen moet worden. Maar misschien hoeft het ene niet ten koste te gaan van het andere.
Je kunt bewustzijn ontwikkelen en nog steeds kwaad worden. Mediteren en toch een grens trekken. Compassie voelen en ergens tegen in opstand komen. Stilte zoeken en vervolgens je stem gebruiken.
Aanwezig zijn betekent niet passief worden.
Het kan juist betekenen dat je duidelijker ziet vanuit welke plek je handelt.
Thuiskomen in het gewone
Misschien is verlichting uiteindelijk een te groot woord voor iets heel eenvoudigs. Een moment waarop je niet probeert ergens anders te zijn. Niet iemand anders hoeft te worden. Niet alles hoeft te begrijpen. Maar aanwezig bent bij wat er nu is.
Je lichaam. Je adem. De kamer. De mensen om je heen. Het leven zoals het zich op dit moment aandient.
Morgen raak je jezelf misschien opnieuw kwijt in haast, irritatie, verwachtingen en gedachten. Dan begint de oefening opnieuw. Niet omdat je gefaald hebt. Omdat dit het leven is.
Wil je juist praktisch oefenen met dat aanwezig zijn, lees dan Leven in het nu: Hoe doe je dat? en Mindfulness in het dagelijkse leven. Wil je beginnen met een formele meditatiepraktijk, dan vind je in 7 Eenvoudige meditatietechnieken voor beginners verschillende ingangen.
Misschien ligt verlichting dus niet aan het einde van een lange spirituele reis. Misschien verschijnt er af en toe al iets van wanneer je ophoudt met zoeken naar een ander moment dan dit.
