Je hebt iets gemaakt. Een schilderij, een tekst, een foto, iets van klei, een plan, misschien zelfs een compleet nieuw idee voor je leven. Je kijkt ernaar en nog voordat je goed hebt kunnen zien wat er eigenlijk voor je ligt, is het oordeel er al: het is niet goed genoeg.
Maar niet goed genoeg vergeleken met wát? Met het werk van iemand anders? Met wat je op Instagram voorbij ziet komen? Met iemand die al tien jaar verder is dan jij? Met het beeld dat je vooraf in je hoofd had? Of met een versie van jezelf waarvan je vindt dat je die inmiddels zou moeten zijn?
Het interessante is dat dit niet alleen gebeurt wanneer we iets maken. We doen het met ongeveer alles.
We leven voortdurend met onzichtbare meetlatten
We kijken naar hoe andere mensen wonen, werken, ondernemen, creëren, liefhebben, reizen en hun leven inrichten. We zien iemand die precies lijkt te weten waar ze naartoe gaat en vragen ons af waarom wij nog twijfelen. Iemand begint een bedrijf en na drie jaar staat het als een huis. Iemand anders maakt een radicale carrièreswitch, verhuist naar Frankrijk of lijkt moeiteloos haar eigen koers te varen.
En dan kijken we naar ons eigen leven. Waarom ben ik nog niet verder? Waarom weet ik het nog steeds niet? Waarom lukt mij dit niet? Maar ook hier geldt dezelfde vraag: niet ver genoeg vergeleken met wát?
Misschien gebruiken we veel vaker dan we beseffen het leven van iemand anders als meetlat voor dat van onszelf. En dat is eigenlijk net zo vreemd als naar twee totaal verschillende schilderijen kijken en zeggen dat het ene schilderij verder gevorderd is dan het andere.
Creativiteit maakt het zichtbaar
Dat is een van de redenen waarom ik creatieve processen zo interessant vind. Zodra je gaat maken, kom je jezelf tegen. Niet alleen je talent of je techniek, maar ook je neiging om te controleren, je perfectionisme, je ongeduld, je behoefte aan bevestiging, je angst om iets verkeerd te doen en je gewoonte om naar anderen te kijken voordat je jezelf vertrouwt.
Je begint met een leeg vel en ineens blijkt daar een compleet mens tegenover te zitten: jij. En juist daarom kan creativiteit veel meer zijn dan iets moois maken. Het kan een oefenplaats zijn.
Wat gebeurt er als je niet weet waar het naartoe gaat?
Stel dat je begint aan een schilderij zonder precies te weten wat het moet worden. Je zet een lijn, een kleur, nog iets eroverheen. Het wordt lelijk. Je wilt stoppen, corrigeren of snel even kijken hoe iemand anders het doet. Maar misschien doe je dat een keer niet. Misschien blijf je, kijkt en probeert iets waarvan je niet weet of het werkt. En ineens ontstaat er iets wat je vooraf nooit had kunnen bedenken.
Dat is niet alleen een creatieve ervaring. Dat is oefenen in onzekerheid verdragen. En hoeveel situaties in het dagelijks leven vragen precies hetzelfde van ons? Een nieuwe richting kiezen zonder te weten waar die eindigt. Een gesprek aangaan zonder de uitkomst te kennen. Een idee serieus nemen voordat je bewijs hebt dat het gaat werken. Iets loslaten terwijl het nieuwe nog niet zichtbaar is.
We willen vaak eerst zekerheid en daarna bewegen. Maar creatieve processen leren je bijna het tegenovergestelde: je beweegt, en daardoor wordt iets zichtbaar.
Je eigen stem ontstaat terwijl je hem gebruikt
We denken soms dat we eerst moeten weten wie we zijn voordat we keuzes kunnen maken die bij ons passen, net zoals we denken dat we eerst onze creatieve stijl moeten vinden voordat we echt kunnen gaan maken. Maar meestal werkt het andersom.
Je maakt, probeert, kiest, voelt, verandert van gedachten, ontdekt dat iets totaal niet bij je past en probeert iets anders. Gaandeweg herken je jezelf. Dat geldt voor kunst, maar net zo goed voor een leven. Je hoeft niet eerst precies te weten wie je bent om te kunnen beginnen. Je ontdekt ook wie je bent door te zien wat er gebeurt wanneer je beweegt.
Je hoeft niet alles wat je maakt mooi te vinden
Natuurlijk betekent dit niet dat alles goed is zolang het maar ‘van jou’ is. Soms is een schilderij gewoon mislukt. Soms schrijf je een tekst die nergens heen gaat. Soms maak je een keuze waarvan je later denkt: nou, dat was hem duidelijk niet.
Prima. Je kunt leren, oefenen, bijsturen, opnieuw beginnen, technieken ontwikkelen en andere keuzes maken. Maar een mislukking is iets anders dan een bewijs dat jij het niet kunt. Misschien was het een experiment waar iets uit te leren viel.
Ook dat is een vaardigheid die buiten het atelier behoorlijk bruikbaar is. Niet iedere keuze hoeft de juiste keuze voor de rest van je leven te zijn. Niet ieder idee hoeft te slagen. Niet iedere afslag hoeft ergens geweldigs uit te komen. Sommige dingen moet je doen om erachter te komen dat je iets anders wilt.
Vergelijk jouw zoektocht niet met andermans selectie
Sociale media maken dat er niet eenvoudiger op. Je ziet het prachtige huis, het succesvolle bedrijf, het afgemaakte kunstwerk, de gelukkige relatie, de reis, de nieuwe stap of de tentoonstelling. Je ziet zelden de 37 mislukte schilderijen die eraan voorafgingen, de jaren twijfel voor die carrièreswitch, de slapeloze nachten achter dat bedrijf of alle versies van het leven die iemand eerst geprobeerd heeft.
We vergelijken onze binnenkant met de buitenkant van een ander. Ons proces met hun selectie. Dat is nogal een ongelijke wedstrijd.
Wat gebeurt er als je een andere vraag stelt?
Misschien hoeven we daarom niet steeds te vragen: is dit goed genoeg? Misschien zijn interessantere vragen: wat ontdek ik hier? Waar word ik nieuwsgierig van? Wat voelt van mij? Waar krijg ik energie van? Wat wil ik nog eens proberen? Wat gebeurt er als ik hier niet meteen een oordeel over heb? Wat zou ik kiezen als ik mezelf niet met iemand anders vergeleek?
Dat zijn vragen die je aan een schilderij kunt stellen, maar ook aan je werk, je relatie, je bedrijf, een verlangen, een volgende levensfase of aan dat vage idee dat al maanden door je hoofd dwaalt en waarvan je nog steeds niet weet wat je ermee moet.
Maak genoeg om jezelf te kunnen herkennen
Eén schilderij hoeft niet te bewijzen dat je kunstenaar bent. Eén keuze hoeft niet te bepalen wie je bent. Eén mislukking zegt bijzonder weinig. We willen soms uit één ervaring meteen een conclusie trekken: zie je wel, ik kan dit niet.
Maar wanneer je blijft maken, proberen, bewegen en onderzoeken, ontstaan er patronen. Je merkt waar je steeds naar terugkeert, wat je belangrijk vindt, waar je nieuwsgierig van wordt, wat je leegtrekt, waar je van gaat leven, welke kleuren je steeds opnieuw pakt, welke mensen je opzoekt en welke ideeën maar terug blijven komen.
Langzaam ontstaat er een beeld. Niet van wie je zou moeten zijn, maar van wie je blijkbaar al bent.
Misschien hoeft het niet beter. Misschien moet het meer van jou worden.
Dat vind ik uiteindelijk een veel interessantere meetlat. Niet: ben ik al net zo goed, succesvol, ver, vrij, creatief of zeker als iemand anders? Maar: wordt wat ik maak steeds meer van mij? Wordt hoe ik leef steeds meer van mij?
Je mag leren, oefenen, groeien, van anderen afkijken, je laten inspireren, op je bek gaan en opnieuw beginnen. Maar misschien hoef je uiteindelijk niet steeds beter te worden in het leven van iemand anders.
Misschien mag je steeds beter worden in het herkennen van je eigen handschrift. In je kunst. En daarbuiten.
Je creatieve proces als plek om jezelf te onderzoeken
Dat is ook het uitgangspunt van The Lust Flow. Niet schilderen om zo snel mogelijk ‘goede kunst’ te maken, maar maken om te ontdekken wat er gebeurt wanneer je je eigen oog, voorkeur, nieuwsgierigheid en manier van werken serieus neemt.
Je onderzoekt je eigen beeldtaal door veel te maken, te experimenteren en niet vooraf te hoeven weten waar je uitkomt. En misschien ontdek je onderweg niet alleen iets over jouw kunst, maar ook over hoe jij kiest, twijfelt, controleert, loslaat, vertrouwt en ruimte inneemt.
Niet schilderen om goede kunst te maken. Schilderen om te ontdekken wat jouw kunst is. En misschien, stiekem, ook een beetje om te ontdekken wat van jou is. → Ontdek The Lust Flow
