We krijgen op een gemiddelde dag nogal wat over ons heen. Nieuwsberichten, filmpjes, gesprekken, berichten van vrienden, meningen op sociale media en gebeurtenissen dichtbij of juist heel ver weg. Nog voordat je goed en wel hebt kunnen voelen wat iets met je doet, ligt de volgende mening alweer voor je neus. Het lijkt bijna vanzelfsprekend geworden dat je daar vervolgens zelf ook onmiddellijk iets van moet vinden. Voor of tegen, goed of fout, belangrijk of onzin, verstandig of belachelijk.
Maar wat gebeurt er wanneer je jezelf toestaat om even niets te vinden? Niet omdat het je niet interesseert of omdat je onverschillig bent, maar omdat je niet overal onmiddellijk een oordeel over hoeft te vormen. Misschien weet je simpelweg nog niet genoeg. Misschien merk je dat iets je raakt, maar begrijp je nog niet precies waarom. Of misschien ontdek je dat het onderwerp helemaal niets van jou vraagt en dat je het ook gewoon voorbij kunt laten gaan.
Er zit ruimte tussen waarnemen en reageren
We zijn razendsnel geworden in reageren. Je ziet of hoort iets en bijna tegelijkertijd ontstaat er een verhaal in je hoofd over wat het betekent, wat je ervan vindt en wat er volgens jou zou moeten gebeuren. Dat is op zichzelf niet vreemd. We proberen voortdurend betekenis te geven aan wat we meemaken, maar dat betekent nog niet dat iedere eerste gedachte ook meteen jouw definitieve waarheid hoeft te worden.
Je kunt iets zien zonder onmiddellijk te besluiten wat het betekent. Je kunt naar iemand luisteren zonder tijdens het gesprek al bezig te zijn met je antwoord. Je kunt geraakt worden door iets zonder meteen te begrijpen waarom. En je kunt jezelf de tijd geven om iets te onderzoeken voordat je bepaalt wat jouw positie daarin is.
Niet meteen weten wat je ergens van vindt, kan juist ruimte maken om werkelijk te zien wat er gebeurt.
Juist in die ruimte kan iets interessants ontstaan. Misschien ontdek je dat je eerste reactie precies klopt, maar het kan ook zijn dat er onder die reactie iets anders zit. Een oude ervaring, iets wat je ooit hebt geleerd, een overtuiging die je al jaren met je meedraagt of een angst die onmiddellijk wordt aangeraakt. Soms merk je zelfs dat je een mening hebt over iets waar je eigenlijk nauwelijks iets vanaf weet.
Nieuwsgierigheid begint waar het oordeel nog niet vaststaat
Zodra je zeker weet hoe iets zit, valt er meestal niet zo veel meer te onderzoeken. Je hebt je conclusie immers al getrokken. Wanneer je het oordeel nog even openlaat, kun je nieuwsgierig worden naar wat er werkelijk gebeurt, zowel buiten jezelf als in jezelf.
Waarom raakt dit onderwerp me eigenlijk zo? Waarom voel ik onmiddellijk irritatie bij deze persoon? Waarom word ik hier zo stellig van? Waarom wil ik zo graag dat dit verhaal waar is? En waarom voel ik de behoefte om iemand anders ervan te overtuigen dat ik gelijk heb?
Dat soort vragen zijn niet bedoeld om vervolgens ieder gevoel eindeloos te analyseren. Je hoeft niet van iedere reactie een persoonlijk ontwikkelingsproject te maken. Het gaat veel meer om het vermogen om af en toe te merken wat er in je gebeurt voordat je automatisch met die reactie meegaat.
Misschien blijkt een mening werkelijk van jou te zijn. Misschien ontdek je dat je jarenlang iets hebt gevonden omdat iedereen om je heen het ook vond. Misschien verandert je mening wanneer je meer informatie krijgt. Dat mag allemaal. Bewuster leven betekent niet dat je altijd het juiste antwoord hebt, maar dat je bereid bent te blijven kijken.
Niet alles wat om aandacht vraagt verdient jouw aandacht
Er is nog iets anders aan de hand. We worden niet alleen voortdurend uitgenodigd om ergens iets van te vinden, maar ook om overal van op de hoogte te zijn. Nieuws, conflicten, trends, maatschappelijke discussies, het leven van mensen die we niet kennen en onderwerpen waar we gisteren nog nooit van hadden gehoord: ze kunnen allemaal binnen een paar minuten op ons scherm verschijnen.
Je aandacht is alleen niet onbeperkt.
Je hoeft niet ieder nieuwsbericht uit te pluizen, iedere discussie te volgen of van ieder onderwerp verstand te hebben. Je hoeft ook niet iedere gedachte die in je hoofd verschijnt serieus te nemen. Soms is de meest bewuste keuze juist om te merken dat iets om je aandacht vraagt en vervolgens te besluiten dat je die aandacht ergens anders aan wilt geven.
Bewust kiezen waar je aandacht naartoe gaat, betekent ook dat je sommige dingen voorbij mag laten gaan.
Dat is iets anders dan je afsluiten voor de wereld. Je kunt betrokken zijn en tegelijkertijd beseffen dat je niet alles kunt dragen. Je kunt nieuwsgierig blijven zonder overal een oordeel over te hoeven vormen. En je kunt iets belangrijk vinden zonder er iedere dag opnieuw door overspoeld te worden.
Je mag ergens later op terugkomen
Misschien zouden we wat vaker tegen onszelf mogen zeggen dat we het nog niet weten. Dat we ergens eerst over willen nadenken, meer informatie willen verzamelen of willen horen wat iemand anders erover te zeggen heeft. Ook de constatering dat iets je raakt terwijl je nog niet begrijpt waarom, kan voldoende zijn.
Soms is er helemaal geen antwoord nodig en kun je besluiten dat iets niet van jou is. Ook dat is een keuze.
Dat maakt je niet besluiteloos. Het betekent dat je jezelf de tijd gunt om werkelijk waar te nemen voordat je een conclusie vastzet. Misschien kom je morgen alsnog uit bij precies dezelfde mening die gisteren als eerste in je opkwam. Prima. Alleen heb je haar dan even vastgehouden, bekeken en onderzocht voordat je ermee de wereld in liep.
En misschien ontdek je ondertussen iets wat veel interessanter is dan gelijk hebben: dat er altijd nog iets te zien, te leren en te ontdekken valt.
