Er wordt vaak over creativiteit gesproken alsof het iets is wat je doet. Je schrijft een boek, maakt een schilderij, begint een onderneming, ontwikkelt een idee of geeft vorm aan iets wat al langer in je leeft.
Je hebt een verlangen om iets te maken en gaat daarmee aan de slag, met als doel dat er uiteindelijk iets ontstaat. Maar wie zich werkelijk aan een creatief proces overgeeft, ontdekt vroeg of laat dat er ondertussen nog iets anders gebeurt. Terwijl jij bezig bent iets te creëren, verandert het creatieve proces ook iets in jou.
En dat is een van de meest interessante kanten van creativiteit, waar we het veel minder vaak over hebben.
Je begint ergens aan en ontdekt jezelf
Stel je voor dat je al jaren met het idee rondloopt om een boek te schrijven. Je hebt genoeg meegemaakt, je hebt iets te vertellen en ergens voel je dat het tijd is om daar woorden aan te geven. Dus je begint, eerst voorzichtig met wat losse gedachten in een notitieboek, totdat je merkt dat er steeds meer op papier komt.
Maar zodra je werkelijk gaat schrijven, kom je ook jezelf tegen. Je ontdekt dat je bepaalde dingen liever niet opschrijft, omdat je bang bent voor wat anderen ervan zullen vinden. Je merkt dat je sommige ervaringen nog altijd probeert te verklaren of goed te praten, terwijl je eigenlijk iets heel anders voelt. Of je leest terug wat je hebt geschreven en realiseert je dat je al jaren een verhaal over jezelf vertelt dat helemaal niet meer klopt.
Je dacht dat je bezig was een boek te schrijven, maar ondertussen ben je ook bezig opnieuw naar jezelf en je leven te kijken.
Dat gebeurt niet alleen bij schrijven of andere kunstvormen. Hetzelfde kan gebeuren wanneer je een onderneming begint, een huis verbouwt, een initiatief ontwikkelt of eindelijk werk gaat maken van een idee dat je al veel te lang voor je uit schuift. Je begint met een verlangen om iets in de buitenwereld te realiseren en ontdekt gaandeweg hoeveel er in jezelf moet bewegen om dat mogelijk te maken.
De identiteit die je hebt opgebouwd
We ontwikkelen in de loop van ons leven allemaal een beeld van wie we zijn. Een deel daarvan komt voort uit onze eigenheid, onze interesses, talenten en ervaringen, maar een ander deel ontstaat doordat we leren hoe we ons het beste kunnen gedragen om ons staande te houden.
Je hebt bijvoorbeeld geleerd dat je vooral verstandig moet zijn, dat je altijd moet weten wat je doet of dat je pas iets mag laten zien wanneer het helemaal goed is. Of je bent degene geworden op wie iedereen kan rekenen, die altijd rekening houdt met anderen of die vooral geen verkeerde indruk wil maken. Dat heeft je ook heel veel gebracht, want die eigenschappen en gedragingen hebben je geholpen om je plek te vinden in de wereld.
Alleen kan het gebeuren dat de persoon die je hebt leren zijn, op een gegeven moment niet meer past bij degene die je aan het worden bent.
Dat merk je bijvoorbeeld wanneer je iets wilt maken wat buiten de verwachtingen van anderen valt. Je hebt een idee waar je enthousiast van wordt, maar zodra je het wilt uitvoeren, hoor je jezelf alweer bedenken waarom het waarschijnlijk niet verstandig is. Of je wilt een andere richting inslaan in je werk, maar je blijft vasthouden aan wat je hebt opgebouwd omdat anderen je nu eenmaal op een bepaalde manier kennen.
Je verlangen trekt je ergens naartoe, terwijl je vertrouwde zelfbeeld je probeert te houden waar je bent. En dat is een interessante spanning, want je kunt heel goed weten wat je wilt en toch merken dat je jezelf steeds opnieuw tegenhoudt.
Waarom we onszelf tegenhouden
We noemen dat al snel uitstelgedrag, onzekerheid, perfectionisme of zelfsabotage. En natuurlijk kunnen die dingen een rol spelen, maar ik denk dat er vaak iets onder ligt wat veel interessanter is om te onderzoeken.
Want wat gebeurt er eigenlijk wanneer je werkelijk gaat doen wat je al zo lang wilt?
Dan moet je accepteren dat je ergens opnieuw beginner bent, terwijl je gewend bent overal goed in te zijn. Je moet keuzes maken die anderen niet begrijpen, terwijl je altijd veel waarde hebt gehecht aan hun goedkeuring. Of je moet jezelf toestaan om zichtbaar te worden met iets wat heel persoonlijk is, zonder dat je van tevoren weet hoe daarop gereageerd zal worden.
Dat zijn geen kleine dingen wanneer je jarenlang hebt geïnvesteerd in een bepaalde manier van leven en jezelf laten zien.
En dus blijf je nog even nadenken, plannen maken, informatie verzamelen of wachten op een beter moment. Je vertelt jezelf dat je eerst meer moet leren, meer zekerheid nodig hebt of dat de omstandigheden nog niet gunstig genoeg zijn. Soms is dat terecht, maar soms ben je vooral bezig de vertrouwde versie van jezelf in stand te houden.
Je wilt wel iets nieuws creëren, maar liever zonder dat je zelf hoeft te veranderen.
Terwijl juist die verandering onderdeel kan zijn van wat je probeert te realiseren.
Creativiteit vraagt om ruimte voor het onbekende
Wat ik zo bijzonder vind aan scheppingskracht, is dat je nooit helemaal kunt voorspellen wat eruit zal ontstaan. Je kunt een richting kiezen, een intentie hebben en natuurlijk je kennis, ervaring en vaardigheden inzetten, maar zodra je werkelijk gaat creëren, gebeurt er vaak meer dan je van tevoren had kunnen bedenken.
Een zin die je opschrijft, brengt je op een gedachte waar je nog nooit zo naar hebt gekeken. Een gesprek met iemand geeft een onverwachte wending aan een idee. Je probeert iets uit wat niet werkt en ontdekt daardoor een mogelijkheid die je anders nooit had gezien.
Maar daarvoor moet je wel bereid zijn om niet voortdurend vast te houden aan hoe het zou moeten gaan.
Dat klinkt eenvoudig, maar voor iemand die gewend is alles te overzien en onder controle te houden, kan het behoorlijk ongemakkelijk zijn. Je moet kunnen verdragen dat je het even niet weet, dat iets mislukt of dat je onderweg van gedachten verandert. En het lastigste van alles: dat je niet altijd kunt uitleggen waarom je voelt dat je een bepaalde richting op wilt.
Juist daar raakt creativiteit aan vertrouwen. Niet het vertrouwen dat alles wat je maakt automatisch succesvol zal zijn, maar het vertrouwen dat je met wat zich aandient kunt werken en dat je onderweg nieuwe mogelijkheden zult ontdekken.
Je hoeft niet te blijven wie je was
Er zit iets merkwaardigs in de manier waarop we naar persoonlijke ontwikkeling kijken. We willen groeien, veranderen en nieuwe mogelijkheden ontdekken, maar tegelijkertijd proberen we vaak vast te houden aan het beeld dat we van onszelf hebben opgebouwd.
We willen vrijer leven, zolang anderen ons maar blijven begrijpen. We willen onze eigen keuzes maken, zolang niemand daardoor teleurgesteld raakt. We willen iets bijzonders realiseren, maar vinden het lastig wanneer we daarvoor buiten onze vertrouwde rol moeten stappen.
En toch kan dat precies zijn wat er nodig is.
Misschien ben je altijd degene geweest die zich gemakkelijk aanpast, terwijl het werk dat je wilt maken nu juist vraagt dat je een uitgesproken standpunt inneemt. Of je hebt jarenlang geprobeerd om vooral professioneel en verstandig over te komen, terwijl je ideeën steeds interessanter worden naarmate je meer van je eigenzinnigheid laat zien. Of je ontdekt dat je helemaal geen behoefte meer hebt om voortdurend uit te leggen waarom je doet wat je doet.
Dat betekent niet dat je ineens een totaal ander mens moet worden. Het kan juist betekenen dat er meer ruimte ontstaat voor kanten van jezelf die je tot nu toe nauwelijks hebt toegelaten.
Je hoeft niet alles wat je in je leven hebt ontwikkeld achter je te laten. Je ervaring, je kennis, je gevoeligheid en zelfs de moeilijke periodes die je hebt doorgemaakt, kunnen allemaal materiaal zijn voor wat je nu wilt creëren. Maar je hoeft ook niet vast te blijven houden aan iedere overtuiging, gewoonte of rol die je ooit hebt aangenomen.
Sommige dingen hebben je geholpen om te komen waar je nu bent, zonder dat ze je ook verder hoeven te brengen.
De moed om niet begrepen te worden
Een van de dingen die bij creativiteit horen, is dat je iets naar buiten brengt wat er daarvoor nog niet was. En wanneer je iets maakt vanuit je eigen visie, ervaring of verbeeldingskracht, is het helemaal niet vanzelfsprekend dat anderen daar onmiddellijk iets mee kunnen.
Dat kan best confronterend zijn, zeker wanneer je gewend bent om rekening te houden met wat anderen denken of wanneer je veel behoefte hebt aan bevestiging.
Je laat een tekst lezen en iemand begrijpt niet wat je bedoelt. Je vertelt enthousiast over een idee en krijgt vooral praktische bezwaren te horen. Of je kiest een richting die voor jou heel logisch voelt, terwijl de mensen om je heen zich afvragen waarom je niet gewoon blijft doen waar je goed in bent.
Natuurlijk kun je luisteren naar wat anderen zeggen. Soms zit er waardevolle feedback tussen en zie je dankzij een ander iets wat je zelf over het hoofd hebt gezien. Maar er is een verschil tussen openstaan voor andere perspectieven en je eigen ideeën steeds aanpassen totdat iedereen zich erin kan vinden.
Want als je voortdurend probeert te maken wat anderen begrijpen, waarderen of van je verwachten, hoeveel ruimte blijft er dan nog over voor wat jij zelf te maken hebt?
Ik denk dat creativiteit ons ook uitnodigt om daarin zelfstandiger te worden. Om onderscheid te leren maken tussen feedback die je verder helpt en de neiging om jezelf kleiner te maken zodra iemand anders iets van je vindt.
En onderweg ontdek je dat je het steeds minder belangrijk vindt om een bepaald beeld van jezelf overeind te houden.
Creëren is meer dan iets produceren
We leven in een wereld waarin creativiteit vaak wordt gekoppeld aan wat het oplevert. Een boek moet gepubliceerd worden, een idee moet succesvol zijn, een onderneming moet groeien en wat je maakt moet bij voorkeur ook nog ergens toe leiden.
Daar is op zichzelf niets mis mee. Ik hou juist van mensen die hun ideeën serieus nemen, ergens werk van maken en iets realiseren wat daarvoor nog niet bestond. Er zit ontzettend veel levenslust in het verlangen om iets bij te dragen, iets moois te maken of een mogelijkheid die je ziet daadwerkelijk vorm te geven.
Maar wanneer het resultaat het enige wordt waar je aandacht naartoe gaat, kun je gemakkelijk voorbijgaan aan wat het creatieve proces zelf met je doet.
Tijdens het schrijven ontdek je bijvoorbeeld dat je heel anders over een onderwerp denkt dan je altijd hebt aangenomen. Of je merkt tijdens het ontwikkelen van je onderneming dat je helemaal niet wilt werken op de manier die binnen jouw vakgebied gebruikelijk is. Of je komt er tijdens het maken van iets achter dat je al jarenlang keuzes maakt vanuit verwachtingen waar je zelf nauwelijks nog achter staat.
Dat zijn ontdekkingen die niet altijd direct zichtbaar zijn in het eindresultaat, maar die wel degelijk betekenis hebben.
Je maakt niet alleen iets. Je ontwikkelt ondertussen ook je eigen manier van kijken, denken, kiezen en handelen.
Er zit meer scheppingskracht in je dan je gebruikt
Ik geloof dat we als mensen veel meer scheppingskracht in ons hebben dan we doorgaans gebruiken. Niet alleen in de vorm van artistieke talenten, maar ook in ons vermogen om mogelijkheden te zien, verbanden te leggen, nieuwe wegen te ontdekken en vorm te geven aan wat voor ons van betekenis is.
We zijn daarbij niet los te zien van alles wat ons heeft gevormd. Onze ervaringen, ontmoetingen, kennis, verlangens, teleurstellingen en ontdekkingen komen op allerlei manieren samen in wat we maken. Soms heel bewust, maar vaak ook zonder dat we precies kunnen aanwijzen waar een idee vandaan komt.
Dat vind ik een fascinerend gegeven, want het betekent dat creativiteit niet alleen gaat over iets bedenken wat er nog niet is. Het gaat ook over wat er in jou aanwezig is en wat door het creatieve proces een nieuwe vorm kan krijgen.
Zo kan het gebeuren dat je een talent ontdekt waarvan je niet wist dat je het had. Dat een moeilijke ervaring jaren later een heel andere betekenis krijgt doordat je er iets mee kunt maken. Of dat je via je werk in aanraking komt met mensen, ideeën en mogelijkheden die je leven een richting geven waar je eerder nooit aan had gedacht.
Je hoeft van tevoren niet te weten wat het allemaal gaat betekenen om ergens aan te beginnen. Sterker nog, wanneer je alleen bereid bent om dingen te doen waarvan je de uitkomst al kent, sluit je een groot deel van die mogelijkheden bij voorbaat uit.
Een leven waarin meer van jezelf past
Wat mij raakt in het idee dat creativiteit je leven kan veranderen, is dat het niet noodzakelijk gaat over groter, succesvoller of indrukwekkender worden. Het kan ook betekenen dat je leven steeds beter gaat passen bij wie je werkelijk bent en wat je belangrijk vindt.
Dat je bijvoorbeeld besluit minder opdrachten aan te nemen omdat je ruimte wilt hebben om aan je eigen werk te bouwen. Dat je stopt met iets waar je jarenlang goed in bent geweest, omdat je merkt dat je belangstelling inmiddels ergens anders ligt. Of dat je eindelijk tijd vrijmaakt voor iets wat je ontzettend graag doet, zonder dat je eerst hoeft te bedenken wat het je gaat opleveren.
Voor de buitenwereld kunnen dat vreemde keuzes zijn. Zeker wanneer je daarmee afstand neemt van iets wat anderen juist als succesvol of verstandig beschouwen.
Maar wat is succes eigenlijk waard wanneer je voortdurend bezig bent een leven in stand te houden waarin je steeds minder van jezelf kwijt kunt?
Ik denk dat daar een wezenlijke vraag ligt voor iedereen die vanuit eigenheid wil leven en creëren. Niet alleen wat je wilt bereiken of wat je wilt maken, maar ook wat voor leven je daarmee vormgeeft en hoeveel ruimte je jezelf daarin toestaat.
Want uiteindelijk gaat scheppingskracht niet uitsluitend over de dingen die we voortbrengen. We geven met onze keuzes, aandacht, ideeën en handelingen ook voortdurend vorm aan ons eigen leven.
Wat vraagt jouw creativiteit van jou?
Misschien is er iets wat je al heel lang wilt maken of realiseren. Een idee dat telkens terugkomt, een verlangen waar je enthousiast van wordt of een richting waarvan je ergens wel weet dat je die graag zou willen onderzoeken. En waarschijnlijk heb je jezelf al honderd redenen gegeven waarom het er nog niet van is gekomen.
Dan kan het interessant zijn om eens verder te kijken dan de praktische bezwaren. Niet om die weg te wuiven, want tijd, geld, verantwoordelijkheden en omstandigheden spelen natuurlijk ook een rol, maar om te onderzoeken of er nog iets anders meespeelt.
Wat zou er eigenlijk veranderen wanneer je dit werkelijk gaat doen? Welke verwachtingen van anderen zou je moeten loslaten, welke overtuigingen over jezelf komen onder druk te staan en wat zou je jezelf moeten toestaan wat je tot nu toe steeds hebt tegengehouden?
Het zijn vragen waarop je niet altijd onmiddellijk een antwoord hebt. Soms ontdek je pas wat je tegenhoudt wanneer je daadwerkelijk begint en merkt waar het spannend wordt.
Dat is ook precies waarom creëren zo’n bijzondere manier is om jezelf te leren kennen. Je kunt eindeloos nadenken over wie je bent, wat je wilt en waar je mogelijkheden liggen, maar zodra je iets gaat maken, worden die vragen onderdeel van het echte leven. Je moet keuzes maken, iets uitproberen, omgaan met wat niet lukt, opnieuw beginnen en uiteindelijk ook bereid zijn om iets van jezelf naar buiten te brengen.
Daarin ontdek je niet alleen wat je kunt maken, maar ook welke ruimte je jezelf geeft om te leven vanuit wat er in jou aanwezig is.
Wat je wilt creëren vraagt niet alleen om jouw talent, tijd en aandacht, maar ook om de bereidheid om jezelf anders te leren kennen dan je tot nu toe hebt gedaan.
En wat zou er mogelijk worden wanneer je jezelf die ruimte werkelijk geeft?
Wat weet je eigenlijk allang, zonder dat je het je realiseert?
Drie gratis schrijfoefeningen brengen je meteen bij die kennis in jezelf die je zo vaak wegwuift of niet serieus neemt. Het is een creatieve verkenning die je verrassende inzichten geeft, en je wel eens versteld kan doen staan van jezelf.
Wil je daarna verder?
In 100 Dagen Schrijven vanuit je Binnenwereld schrijf je honderd dagen lang vanuit wat er in jou leeft, en geef je dat dag na dag een vorm.
Wil je werk maken van jouw creativiteit?
Ga op verkenning samen met Tiara. Zij begeleidt je naar jouw creatieve lifestyle zoals het bij jou past. Met volledige aandacht voor jouw eigenheid en hoe je praktisch handen en voeten geeft aan jouw creativiteit in je dagelijks leven. Creativiteit is pure ‘juice’. Neem contact met haar op door een mail te sturen voor een kennismaking.
