Heb jij de voordelen van het mediteren al ontdekt? Of krijg je er een zweverig visioen bij van een bewierookte kamer en ongemakkelijke bankjes of kussentjes? Steeds meer mensen leren de voordelen van meditatie kennen. Ook komt er steeds meer bewijs over de positieve invloed van meditatie op je hersenen. Alle reden om je vooroordelen toch eens opzij te zetten en een meditatievorm te zoeken die bij jou past.

Wat is meditatie?

Het woord meditatie komt uit het latijn en betekent letterlijk bepeinzing, nadenkend of bespiegeling. Meditatie is de westerse benaming voor het fenomeen dat oorspronkelijk uit het oosten is komen overwaaien. In het Oosten bestaat de techniek meditatie voornamelijk uit concentratie op een bepaald voorwerp of onderwerp.

Zen-Meditatie wordt ook wel Zazen genoemd. Dit betekent letterlijk zitten in meditatie.

De geschiedenis.

Wanneer en waar er voor het eerst gemediteerd werd is niet bekend. Al duizenden jaren geleden waren er mensen die mediteerden. Het werd door Boeddha als belangrijkste oefentechniek gezien die de menselijke geest uit zijn lijden zou kunnen verlossen. Daarnaast werd meditatie binnen yoga als 7de stap beoefend als voortvloeiende mentale staat na de lichamelijke inspanning.

Vanuit India verspreidde de techniek zich naar China. In het Westen waren er Christelijke monniken die meditatie beoefenden. Tot Marten Luther King, in de 15de eeuw, de meditatie uit het geloof verbande. Pas na de 19de eeuw werd het mediteren weer wat meer geaccepteerd. Vanaf die tijd werd het mediteren steeds populairder. Op dit moment wordt het mediteren op vele manieren en in verschillende contexten gebruikt.

Zweverig imago

In het Westen heeft meditatie lange tijd een zweverig imago gehad. Mediteren werd gedaan door mensen die allerlei alternatieve therapieën, geloven en handelwijzen aanhingen. De reguliere geneeskunde stond vooralsnog sceptisch tegenover het effect van meditatie. De laatste jaren tonen steeds meer onderzoeken het positieve effect aan van meditatie. Hierbij is in ieder geval het fysiologische effect van meditatie onomstotelijk bewezen.

De mate waarin dit effect invloed heeft op de algehele gezondheid lijkt vooral giswerk omdat de mate waarin deze onderzoeken worden geaccepteerd sterk wisselt. Toch maken steeds meer therapeuten en psychologen gebruik van meditatie om mensen te leren omgaan met mentale, lichamelijke en psychische problematiek.

 Het effect.

Nieuwe onderzoeken tonen aan welke rustgevende invloed meditatie heeft op het lichaam. Hersenscans tonen bijvoorbeeld aan dat de hersengolven van iemand die mediteert sterk daalt. Daarnaast kunnen de hartslag en ademhaling gemeten worden. Redenen om te mediteren kunnen zijn: 

  • Leren ontspannen
  • Gezondheid bevorderen
  • concentratie vergroten
  • zelfbewustzijn en persoonlijke ontwikkeling vergroten
  • slechte gewoontes afleren
  • creativiteit en intuïtie vergroten

De beste manier om de voordelen te leren kennen is door het zelf te doen. Je zult vanzelf het effect opmerken.

De beoefening.

Meditatie volgt altijd drie basisprincipes:

  1. Je focus op 1 object,een onderwerp, voorwerp of gedachte.
  2. Als je gedachten afdwalen breng je ze weer terug naar het gekozen object.
  3. Alle gewaarwordingen of sensaties laat je verder langs je heen gaan zonder aandacht aan te schenken.

Er zijn veel verschillende vormen van meditatie

Vipassana

De basis van meditatie is de Vipassana. Vipassana bestaat uit twee delen, een zitmeditatie en een loopgedeelte. Het zittende deel is het meest bekend. Bij deze meditatie zit je stil en volg je de ademhaling. Met je aandacht volg je je adem door je neus via je keel naar je borst en buik. Dan staat de adem even stil om vervolgens de omgekeerde route weer naar buiten te volgen. Het is verleidelijk om iets aan je ademhaling te willen corrigeren of veranderen, maar dat is niet de bedoeling en ook niet nodig. Op het moment dat je ontspant heeft dat vanzelf een positief effect op je ademhaling.

Het tweede gedeelte is een loopoefening. Hierbij worden de voeten met aandacht neergezet. Waarbij het contact met de aarde zo bewust mogelijk wordt waargenomen.

Mantra-meditatie

Mantra-meditatie is het herhalen van klanken of gebeden. Voorbeelden zijn transcendente meditatie (TM), het herhalen van mantra’s zoals ‘Aum’ in Indiase tradities en eigenlijk alle religieuze oefeningen die gebeden herhalen. 

Dynamische meditatie

Mentale training in oude Aziatische tradities omvat vaak lichamelijke oefening.Zoals de 5-ritme-meditatie, of de ‘dansen van de Jain’. Ook Afrikaanse- of sjamanistische dansen zijn voorbeelden van dynamische meditatie.

Yoga

Bepaalde vormen van yoga hebben vooral een meditatief karakter. In Yin Yoga bijvoorbeeld, staat een kalme gemoedstoestand meer centraal dan fysieke beweging. In yoga is altijd sprake van training in aandachtigheid.

Contemplatie-meditatie

In deze meditatievorm gaat het om gericht nadenken over bepaalde thema’s; zoals vergankelijkheid, onderlinge afhankelijkheid, de leegte, compassie of vergeving. 

Visualisatie-meditatie

Je laat beelden uit het onbewuste opkomen. Dat geeft inzicht, maar kan ook een gevoel van diepe verbintenis met de ziel teweegbrengen. Ook in coaching wordt gewerkt met visualisatie-oefeningen. Stel je iets zo levendig mogelijk voor, alsof het er al is. Voor de hersenen is visualisatie bijna hetzelfde als de echte situatie, waardoor het je kan helpen nieuwe neurale paden of een nieuwe gewoonte te creëren.

Concentratiemeditatie

In deze meditatievorm gaat het erom de aandacht op één enkel object te houden. Dat kan van alles zijn. De adem, een van de vier elementen, maar ook op liefde, God, een afbeelding van de Boeddha, of zelfs op een dood lichaam komt voor in het boeddhisme. 

Energie-meditatie

Het gaat hierbij om een soort fysieke gewaarwording, maar dan wat subtieler. Je voelt bijvoorbeeld wind, drukte, trilling of vibratie in en om het lichaam. Energie-meditaties kunnen healing geven, preventief werken of het genezingsproces bevorderen. Reiki is een bekend voorbeeld. 

Ademhalingsmeditatie

De adem en psyche zijn nauw verbonden. In verschillende tradities komt focus op ademhaling terug. In vipassana, maar ook Tibetanen in tantra ademen bijvoorbeeld diep door verschillende neusgaten. Ook in het westen is holographic breathing een vorm van therapie. Door lang, diep te ademen kunnen geblokkeerde spanningen en emoties vrijkomen.

Richten op de adem kalmeert en brengt ons in contact met ons lichaam, gevoel, geest en op den duur het onbewuste. Een goed voorbeeld van ademhalingsmeditatie is de techniek van de Ice Man: door diepe ademhaling blijkt hij zijn immuunsysteem en andere kwaliteiten te ontwikkelen.

Non-duaal gewaarzijn

 Een voorbeeld van deze stijl is de zen-meditatie, Tibetaanse Dzochzen en Advaita. De visies van moderne leraren als Eckhart Tolle en Byron Katie gaan uit van deze meditatievorm. Je richt je op de ruimtelijkheid, de natuur van de geest, non-dualiteit of het huidige moment. De leer richt zich op het doorbreken van concepten van ruimte en tijd, of ‘zijn’ en ‘niet zijn’. Er is alleen maar ‘nu’.

Welke meditatievorm heeft jouw voorkeur?